Poncjusz Piłat o wiarygodności Ewangelii

Współczesny świat chrześcijański raczej bez większego wahania potrafi wskazać wydarzenie, które na zawsze osławiło postać Poncjusza Piłata, piątego prefekta rzymskiej prowincji Judea (26-36 n.e.), a mianowicie proces i ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa. Mimo szerokiej dziś rozpoznawalności, egzystencja Piłata była jednak szeroko i bezpośrednio kwestionowana przez świeckich historyków, tak iż historyczna wiarygodność relacji nowotestamentowych stała pod wielkim znakiem zapytania, aż do roku 1961.

Postać historyczna czy chrześcijańska mitomania?

Czytelnik Biblii po raz pierwszy spotyka się z Poncjuszem Piłatem pewnego wczesnego poranka, na dzień przed żydowskim świętem Paschy. To właśnie wtedy arcykapłani, za przyzwoleniem Sanhedrynu, najważniejszej instytucji religijnej i sądowniczej ówczesnego Izraela, przywiedli przed sędziowskie krzesło osławionego i charyzmatycznego nauczyciela – Jezusa z Nazaretu, którego aresztowali poprzedzającej nocy, wnosząc do Poncjusza Piłata o jego osądzenie i skazanie na śmierć w oparciu o rzymskie prawodawstwo. Wątek ten konsekwentnie pojawia się we wszystkich czterech ewangeliach kanonicznych i w efekcie postać Piłata wymieniana jest imiennie w Nowym Testamencie aż pięćdziesiąt trzy (53) razy, przy czym cztery (4) odniesienia posiadają charakter poza ewangeliczny: trzykrotnie (3) Piłat pojawia się w treści Dziejów Apostolskich oraz jedną (1) wzmiankę czyni apostoł Paweł w pierwszym Liście do Tymoteusza [1]. Chociaż apetyt rozbudza już sama ilość odniesień, to jednak – co równie ciekawe – w relacjach biblijnych znajdujemy doprecyzowanie roli, jaką Piłat miał pełnić w ówczesnym imperium rzymskim. Godny odnotowania jest fakt, że siedmiokrotnie (7) ewangelista Mateusz stwierdza, że Poncjusz Piłat był namiestnikiem, zaś myśl tę uzupełnia Łukasz (1) zauważając, że obszarem jego autorytetu objęta była rzymska prowincja Judea [2].

Cała scena związana z procesem i ukrzyżowaniem Jezusa Chrystusa, chociaż zawiera imponująco precyzyjne odniesienia do rzekomego czasu oraz domniemanych postaci historycznych, w oczach relacjonujących ją ewangelistów słusznie stanowi epizod szerszej narracji, ukazując Jezusa jako Syna Bożego, odrzuconego przez własny naród i ostatecznie zamordowanego rękoma rzymskich żołnierzy. W efekcie, wielu świeckich historyków zaczęło kwestionować autentyczność przywołanych historii, podważając historyczność postaci Poncjusza Piłata, który stanowił idealny punkt zaczepienia krytyki. Ponieważ poza zapisami ewangelistów nie istniały żadne przesłanki archeologiczne – żadnych zwojów, papirusów, inskrypcji czy autentycznych listów do Rzymu – skąpe wzmianki uczynione przez Józefa Flawiusza, Filona z Aleksandrii oraz Korneliusza Tacyta nie okazały się wystarczająco wyraziste dla wielu XX-wiecznych uczonych, aby uznać, że scharakteryzowana przez nowotestamentowych autorów postać Poncjusza najpewniej istniała. Najpewniej taki impas trwałby nadal, triumfalnie godząc w historyczną wiarygodność relacji biblijnych, gdyby nie przełomowe wydarzenie, jakie miało miejsce w roku 1961.

Z pozdrowieniami od prefekta!

W czerwcu 1961 roku włoscy archeologowie pracujący pod kierownictwem Dr Antonio Frova odkryli wapienną tablicę o szerokości 82 cm i wysokości 68 cm, która spoczywała pod ruinami amfiteatru w Cezarei Nadmorskiej (Caesarea Maritima), zbudowanego na polecenie Heroda Wielkiego [3]. Na czołowej stronie bloku widniała łacińska inskrypcja stanowiąca część dłuższej dedykacji, pod którą znajdujemy dobrze zachowany podpis jej autora. Popularnie cytowana rekonstrukcja treści zawartej na bloku skalnym jest następująca: [Caesariens(ibu)]s Tiberiéum [Pon]tius Pilatus [praef]ectus Iuda[ea]e [d]e[dit] – „Poncjusz Piłat, prefekt Judei, podarował Tiberieum mieszkańcom Cezarei”. Autentyczność odnalezionego artefaktu nie budzi wątpliwości, gdyż od roku 6 n.e. to właśnie Cezarea stanowiła administracyjną stolicę rzymskiej prowincji Judea, w której namiestnikiem był Poncjusz Piłat [4].

Chociaż pierwsza linijka tej inskrypcji jest przedmiotem wielu dyskusji i spekulacji, to jednak najcenniejszą informację dostarcza linijka trzecia, z której dowiadujemy się nie tylko, że Poncjusz Piłat wzmiankowany w pismach nowotestamentowych jest postacią autentyczną, ale również, że oficjalny tytuł Piłata brzmiał „prefekt” (praefectus) [5], [6].  Interesujące, że w świetle tak spektakularnego odkrycia zarówno Józef Flawiusz jak i Tacyt nieprawidłowo używali w odniesieniu do Poncjusza tytułu prokuratora (procurator), który przecież był używany dopiero po roku 44 n.e., gdy Judea po raz drugi została podbita przez legiony rzymskie. Wcześniej namiestnicy tej prowincji byli niższej rangi, bo tylko prefekta. Ewangelie natomiast na określenie funkcji pełnionej przez Piłata poprawnie używają terminu ogólnego, tłumaczonego jako namiestnik (gr. hégemón).

Oryginalna wapienna tablica jest obecnie wystawiona w Muzeum Izraela w Jerozolimie, natomiast jej replika może być oglądana w Muzeum Archeologicznym w Milanie, jak również w samej Cezarei Nadmorskiej, gdzie też została odnaleziona [7].

Nowy Testament – historycznie niewiarygodny?

Pomimo kiepskiej reputacji historycznej, jaką do roku 1961 otoczono rzymskiego prefekta Poncjusza Piłata, odkrycia archeologiczne prowadzone na obszarze współczesnego Izraela upewniły w przekonaniu co do autentyczności miejsc oraz postaci wymienionych w relacjach ewangelicznych. Ostatecznie, inskrypcja Piłata jest jedną z wielu przesłanek, dla których Nowy Testament, stanowiący fundament chrześcijańskiej teologii, nie ma się czego obawiać w starciu z rygorystycznymi metodami współczesnej metodologii naukowej. Raczej, może tylko zyskać [8].

 


[1] Mt 27:2,13,17,22,24,58a,58b,62,65;

Mrk 15:1,2,4,5,9,12,14,15,43,44;

Łk 3:1, 13:1, 23:1,3,4,6,11,12,13,20,24,52;

J 18:29,31,33,35,37,38, 19:1,4,5,6,8,10,12,13,15,19,22,38;

Dz 3:13, 4:27, 13:28;

1 Tm 6:13.

[2] Mt 27:2,11a,11b,14,15,21,27; Łk 3:1.

[3] White, A. 1964. Review of A. Frova, L’iscrizione di Ponzio Pilato a Cesarea, p.258.

[4] Ben-Sasson, H.H. 1976. A History of the Jewish People, p.247.

[5] Reed, J. 2002. Archaeology and the Galilean Jesus: a re-examination of the evidence, p.18.

[6] Evans, C. 1998. Studying the historical Jesus: evaluations of the state of current research, p.465.

[7] Vardaman, J. 1962. A New Inscription Which Mentions Pilate as ‚Prefect’, pp.70–71.

[8] Sproul, R.C. 1982. Reason to Believe. A response to common objections to Christianity, p.27.

The following two tabs change content below.
Mateusz Jakubowski

Mateusz Jakubowski

Ukończył Akademię Górniczo-Hutniczą w Krakowie z wyróżnieniem Magna Cum Laude, obecnie doktoryzuje się w zakresie nauk technicznych. Zajmuje go interakcja pomiędzy nauką a wiarą oraz rola rozumu w syntetycznym wyjaśnieniu Wszechświata.

Podziel się swoją opinią!